CAMINO NGÀY CÀNG TỐT ĐẸP HƠN

 

THẾ GIỚI NGÀY CÀNG TỒI TỆ HƠN, NHƯNG ĐƯỜNG CAMINO LẠI NGÀY CÀNG TỐT ĐẸP HƠN

Trong thế giới ngày càng đảo điên của chúng ta – nói nhẹ thì là như vậy; còn có người sẽ cho rằng xã hội kỹ trị và kỹ thuật số hóa đang trở nên u ám, xa lạ và băng hoại hơn bao giờ hết – cuộc hành hương nổi tiếng Camino de Santiago của Tây Ban Nha vẫn mở ra một ốc đảo của phẩm giá con người và sự thăng hoa nhân bản.

Điều ấy càng trở nên rõ ràng với tôi trong thời gian gần đây, khi cuộc Hành Hương Đường Dài (Long Range Pilgrimage – LRP) bắt đầu từ thủ đô Berlin của nước Đức cuối cùng đã gặp gỡ tại vùng đông bắc Tây Ban Nha với cung đường đầy biến chuyển của Camino Francés – tuyến hành hương nổi tiếng và phổ biến nhất trong vô số nẻo Camino đan kết khắp châu Âu.

Trước khi hội ngộ với Camino Francés, cuộc LRP xuyên qua nước Đức và nước Pháp của tôi thường mang dáng dấp tiêu biểu cho những vấn nạn của thế giới hiện đại bị số hóa. Tôi cảm thấy mình cô độc, tách biệt khỏi tất cả những gì thân quen và khó lòng kết nối với người khác. Có những tháng dài tôi không có một tiếp xúc cơ thể nào ngoài vài cái bắt tay hiếm hoi. Điều ấy dần bào mòn con người ta, xin hãy tin tôi. Chúng ta là những hữu thể có thân xác, luôn khao khát sự chạm đến và gần gũi thể lý.

Mọi sự đã thay đổi khi tôi bước vào “lễ hội nhân loại” mang tên Camino Francés – cung đường khởi đi từ St-Jean-Pied-de-Port bên phía Pháp của dãy Pyrénées, băng qua những thành phố lớn của Tây Ban Nha như Pamplona, Burgos và León trước khi đến Santiago de Compostela thuộc vùng Galicia phía tây bắc đất nước.

Dù số lượng người hành hương trên Camino Francés ngày càng gia tăng – cùng với những lời cảnh báo và các bài báo cho rằng tuyến đường này đang trở nên quá tải và thương mại hóa – cuộc hành hương dường như vẫn giữ được sự thanh sạch kỳ lạ của mình. Nó vẫn có khả năng chống lại mọi xu hướng suy thoái và ngày càng trở nên tốt đẹp hơn. Tôi đã đi Camino Francés lần đầu năm 2017; sau đó cùng một người bạn đi tiếp đoạn dài 204km vào năm 2025; và lần hội ngộ mới đây nhất này lại một lần nữa phủ nhận mọi lời bi quan của những người hay chỉ trích.

Từ những gì tôi chứng kiến và trải nghiệm, thành công của Camino Francés phần lớn nằm ở chỗ nó cho phép con người làm lại những điều giản dị mà ngày xưa chúng ta từng xem là tự nhiên – chào hỏi người lạ, đặt câu hỏi cho nhau, cùng ăn một bữa ăn rẻ tiền, trở thành một phần của cộng đồng, cười nói và vui sống với những người bạn mới – nhưng nay đang dần biến mất giữa sự cạnh tranh khốc liệt, đắt đỏ và phân rã của nền văn minh phương Tây hiện đại.

Tôi từng nghe một người hành hương Mỹ mô tả tình huynh đệ và niềm vui lành mạnh trên Camino Francés giống như một “trại hè dành cho người lớn” – và đó hoàn toàn không phải lời chê bai. Chính Chúa Giêsu đã nhắc đến bài học chúng ta cần học nơi trẻ nhỏ, trong cách các em nhìn và tương tác với thế giới: “Thật, Thầy bảo thật anh em: nếu anh em không trở lại mà nên như trẻ nhỏ, thì sẽ chẳng được vào Nước Trời” (Mt 18,3). Sự đơn sơ và khiêm nhường ấy ngày nay đang bị tính hoài nghi và sự toan tính lạnh lùng của xã hội cuốn mất, khiến nhiều người cảm thấy đời mình thiếu ý nghĩa và sức sống.

“Xã hội của chúng ta đầy tính tha hóa, kỹ trị, lạnh lẽo và khó hiểu,” Sebastian Junger viết trong cuốn Tribe, dựa trên những trải nghiệm báo chí của ông với binh lính tại Afghanistan. Trong sách, ông cho rằng việc tái khám phá mối dây liên kết cộng đồng – vốn phần lớn đã bị đánh mất trong xã hội hiện đại – có thể chính là chìa khóa cho sự sống còn tâm lý của chúng ta. “Khát vọng căn bản của con người là được gần gũi nhau, nhưng xã hội của chúng ta lại không cho phép điều đó.” Trừ khi bạn thoát ra khỏi chiếc áo bó xã hội ấy và bước lên Camino.

“Mọi thứ bỗng trở nên mãnh liệt, sống động và đẹp đẽ: ký ức, dự định, ý tưởng,” Jean-Christophe Rufin – nhà ngoại giao, tiểu thuyết gia và là một trong những người sáng lập tổ chức Médecins Sans Frontières – viết trong cuốn sách kể lại trải nghiệm Camino của ông (ông đi tuyến Camino Norte dọc bờ biển phía bắc Tây Ban Nha). “Bạn chợt nhận ra mình đang cười… Người ta vẫn biết rằng khi bước đi, mỗi bước chân tác động lên tâm trí như một trục khuỷu: nó khởi động suy nghĩ, làm suy nghĩ bừng sống, và rồi chính suy nghĩ ấy lại tiếp thêm sức mạnh cho đôi chân.”

Và những bước chân được tiếp sức ấy có thể đưa con người bước vào một thế giới hoàn toàn mới – về thể lý, cảm xúc và tâm linh – nơi người hành hương, như Rufin diễn tả, “được giải thoát khỏi thế giới xa xăm bên dưới, được giải thoát khỏi đau khổ và những ham muốn hão huyền, cuối cùng có thể đạt tới Sự Hợp Nhất, Bản Thể, Nguồn Cội”. Đồng thời, chính những chặng đường ấy cũng đưa người hành hương vào sự gần gũi thân tình với tha nhân, khi họ cùng chia sẻ ký túc xá, phòng tắm, nhà bếp, bồn giặt và dây phơi quần áo.

Trong một bài viết trên Spectator, Mary Wakefield bàn về cuốn The Extinction of Experience của nhà văn Mỹ Christine Rosen – tác phẩm phân tích “cách chúng ta đang dần mất liên hệ với thế giới thực, tức thế giới mà con người được tạo dựng để sống trong đó, chứ không phải thế giới ảo”. Wakefield nhận xét rằng “việc lướt điện thoại và nhắn tin liên tục khiến chúng ta quên đi cảm giác và vẻ đẹp của đời sống không bị màn hình trung gian hóa”, đồng thời nói thêm rằng “nếu con người ngày càng lo âu hơn qua từng năm, thì nguyên nhân không chỉ vì chiến tranh hay chi phí sinh hoạt… mà còn vì chúng ta đang tiếc thương thế giới thật, dù có nhận ra điều đó hay không”. Trên Camino Francés, người ta được sống lại trong “thế giới thật” ấy – một đời sống không bị màn hình chi phối. Và quả thực, điều đó thật tuyệt vời.

Dĩ nhiên, cũng có lúc bạn bị phồng chân, cơ thể chẳng thơm tho gì, và nếu chẳng may gặp một người ngáy quá lớn trong phòng ngủ tập thể thì đến khoảng 4 giờ 15 sáng bạn có thể phải bỏ chạy ra ngoài, lững thững trong một nhà trọ hành hương vắng lặng cho tới lúc mặt trời mọc. Nhưng đồng thời, bạn cũng trở thành một phần của “ngôi làng di động”, nơi những nhóm hành hương đan xen nhau hình thành: hôm nay bạn gặp một nhóm người, vài ngày sau mất dấu họ khi quen thêm những người khác, rồi bất ngờ lại gặp lại nhóm cũ ở một quán cà phê ven đường trong niềm reo vui, ôm chầm lấy nhau, gọi thật nhiều café con leche và món ăn quen thuộc của người hành hương: một miếng tortilla de patatas – món trứng khoai tây kiểu Tây Ban Nha.

Dọc đường, hầu như mọi người hành hương đều chào nhau bằng câu “Buen Camino” – “Chúc thượng lộ bình an”. Đó là lời mở đầu đơn sơ nhất, hoặc chỉ cần thế thôi cũng đủ để hai con người nhận ra sự hiện diện của nhau, rồi tiếp tục lên đường với niềm an tâm vì mình đã được người khác nhìn nhận. Và còn những nụ cười nữa. Rất nhiều người đang mỉm cười – cuối cùng chẳng cần lý do gì đặc biệt.

“Những người hành hương đến Santiago khi đạt đến giai đoạn này trong hành trình biến đổi nội tâm sẽ sẵn sàng đón nhận tha nhân một cách tự nhiên và dễ dàng như khi họ hòa mình với thiên nhiên,” Rufin viết. “Cũng như mọi điều khác, họ làm như thế mà không có ham muốn hay kế hoạch, không ảo tưởng hay động cơ vụ lợi.”

Khác biết bao với những cuộc gặp gỡ ngoài Camino – vốn thường đầy tính toán, dè chừng, đánh giá hơn thua, giữa cuộc chạy đua tranh giành không ngơi nghỉ, một tinh thần cạnh tranh len lỏi vào mọi sự, kể cả việc giáo dục con cái hay lựa chọn trường học cho chúng.

“Qua chính thân xác mình và những thiếu thốn trên hành trình, tâm trí khô cằn của chúng ta được hồi sinh, và chúng ta quên đi nỗi tuyệt vọng do sự thống trị hoàn toàn của vật chất trên tinh thần, của khoa học trên đức tin và của tuổi thọ thân xác hữu hạn trên sự vĩnh cửu đời sau,” Rufin viết về thứ “giả kim thuật” kỳ lạ mà Camino thực hiện nơi người hành hương.

Nhìn dưới ánh sáng ấy, Camino – dù có thể bị giản lược thành “một chuyến đi bộ dài qua Tây Ban Nha với rất nhiều quán cà phê và vài nhà thờ” – đang mang một vai trò xã hội ngày càng quan trọng, như một đối trọng trước những xu hướng độc hại đang siết chặt cộng đồng chúng ta.

“Điều gì sẽ xảy ra cho đời sống công cộng và cho nền văn minh khi chúng ta chìm sâu trong những thế giới ảo riêng biệt đến mức không còn cảm thấy tình huynh đệ với con người ngay bên cạnh mình?” Wakefield đặt câu hỏi. Bà dẫn lại nhận định đầy đáng suy nghĩ của Rosen: “Rosen cho rằng sẽ có một cái giá khủng khiếp phải trả”, rồi trích lời kết luận của tác giả: “Việc sử dụng công nghệ đã làm thay đổi tận căn không chỉ cách chúng ta ý thức về không gian công cộng mà còn cả ý thức bổn phận đối với tha nhân. Mải mê với màn hình phát sáng trước mặt, chúng ta thường không còn nhận thấy điều gì đang xảy ra xung quanh.”

Hoặc như Wakefield nói thêm, còn tệ hơn thế nữa: “chúng ta không còn quan tâm”.

Nhưng trên Camino, người ta quan tâm đến nhau. Rất nhiều.

Nguồn: Catholic Herald